Monumentenroute

Sla dit GPX bestand op.

Monumentenroute 32 Km

Monumentale fietstocht
Verken de mooiste Laakdalse Monumenten – op knooppunten. 
Deze brochure neemt je mee op een tripje langs het Laakdalse erfgoed: kastelen, kerken, kapellen, pastorijen,… Op de route zal prachtige natuur afgewisseld worden met het uniek bouwkundig erfgoed. Fiets mee en laat je verrassen door de Laakdalse verhalen. 
20 – 46 – 45 – 45  – 21 – 47 – 89 – 13 – 14 – 15 – 20: 34,9 km
Verkorting: 20 – 46 – 45 – 21 – 20: 21,1 km
Knooppunt 20 – 46
Ons verhaal start in Vorst waarbij je vertrekt aan knooppunt 20. Eerst wat toelichting over het ontstaan van Laakdal. 
Ontstaan Laakdal
In Vorst zijn sporen van prehistorische en Gallo-Romeinse bewoning gevonden, in Veerle en Eindhout duurde het tot in de vroege middeleeuwen voor de eerste mensen zich definitief vestigden. Op economisch vlak speelde landbouw een belangrijke rol, daarnaast was er in de dorpen aan de Laak een beperkte textielnijverheid en wijnbouw.
Al vanaf het begin van de 18de eeuw was Vorst het wortelland aangezien deze groente uitzonderlijk goed groeide in de plaatselijke grond. Zo ontstond de bijnaam pootzakken voor de Vorstenaren. De telers droegen hun poten( wortelen) in jutte zakken naar de markt en werden door de andere venters pootzakken genoemd. 
Vorst was vroeger ook het mekka van de klompennijverheid, eerst handmatig en later machinaal. Op de Markt van Vorst kan je het monument de Grote Klomp vinden, dat geplaatst werd ter ere van de vele klompenmakers en hun familieleden. 
Laakdal bestaat pas officieel sinds 1977, waarbij de voormalige gemeenten Eindhout, Veerle en Vorst zich samenvoegden tot een nieuw geheel: Laakdal! De nieuwe gemeente werd zo genoemd aangezien de grote, rode en kleine Laak door  Laakdal stromen. De deelgemeente Varendonk werd in 1971 al opgeslorpt door Veerle. De nieuwe gemeente Laakdal omvat 5 deelgemeenten: Eindhout, Vorst, Vorst-Meerlaar (ook wel Klein-Vorst genoemd), Veerle en Veerle-Heide.
Na een kort tripje in de geschiedenis, draai je de Veldstraat in. Je volgt deze straat en passeert de sportterreinen de Vloed in de Lindestraat. 
Monumentaal tripje
Indien je even van de route afwijkt, kan je kennismaken met een mooie verzameling erfgoed van Vorst-Meerlaar. Aangekomen aan de Geelsebaan sla je linksaf tot aan de splitsing met de Meerlaarstraat. Hier zie je de voormalige pastorij van Vorst-Meerlaar, het (vermoedelijk) oudste schooltje van de kempen en de Sint-Niklaaskerk. 
Pastorie Vorst-Meerlaar
De voormalige pastorie werd gebouwd in 1804-1808 ter plaatse van de zogenaamde "Kapelleschans", een 17de-eeuwse schans waarvan de laatste resten in de jaren 1950 afgebroken werden. Een schans is een versterking rond een gebouw, waar vaak een gracht rond gegraven is. Aan de pastorij zijn mogelijk nog sporen te zien van het vroegere schanshuis, aan de zijgevels en de achtergevel. 
Oudste School van de Kempen
Achteraan de pastorie kan je een klein gebouw vinden, een schoolgebouw.  Het bestaat uit één klaslokaal en een tweede kamer met een open haard en een bakoven. In het pannendak van het gebouw werd het getal 1651 ingewerkt, wat aantoont dat het gaat om een oud gebouw, mogelijk het oudste schooltje uit de Kempen. Het lijkt misschien een beetje raar dat er maar één klaslokaal is, maar eigenlijk is dit niet zo vreemd.  Tot aan de Franse revolutie werden alle lessen -zeker de lessen van het lager onderwijs- gegeven door één onderwijzer aan alle leerlingen van het dorp samen.  Hij onderrichtte ze dan niet klassikaal maar individueel, dat betekent dat elke leerling afzonderlijk les kreeg, zodanig dat je met één groot lokaal voor een heel dorp toekwam.  Het is pas na de Franse revolutie dat het lager onderwijs een klassikaal onderwijs geworden is.
Sint-Niklaaskerk
Recht voor ons is de Sint-Niklaaskerk, die onlangs zijn 100-jarige bestaan vierde. De eerste parochiekerk ontstond in 1803 als kapel, daarvoor stond er een kleinere stenen kapel. In 1848 werd de kapel volledig afgebroken en vervangen door een grotere kerk. De oude Sint-Niklaaskerk was vanaf 1900 al zeer bouwvallig waardoor een nieuwe kerk noodzakelijk was. Door een conflict tussen de kerkfabriek en het gemeentebestuur kon men echter niet tot een akkoord komen. Uiteindelijk kregen de inwoners van Klein-Vorst een nieuwe kerk, indien de inwoners van Vorst een nieuw gemeentehuis zouden mogen bouwen. In 1910 werd de oude kerk afgebroken om in 1912 plaats te maken voor de nieuwe Sint-Niklaaskerk, die in neogotische stijl gebouwd is. Vanwege de goede akoestiek worden hier veel concerten georganiseerd.
Na een goede portie monumenten draai je terug op je route richting knooppunt 46, op de Geelsebaan en vervolgens de straat De Heuvels in. Je volgt deze straat en komt aan in Verboekt. Je volgt de straat Verboekt en aan je rechterkant passeer je kasteel Meerlaer. 
Kasteel Meerlaer
De Hoeve van Gemp
Het ontstaan van Kasteel Meerlaer start met de Hoeve van Gemp. In 1290 ruilde Jan I, Hertog van Brabant, gronden met het klooster van de Norbertinessen te Gemp. Het klooster kreeg  40 ha op het Verboekt en liet daar hoevegebouwen oprichten. Vervolgens kocht de familie Schrieck – Van Binst de hoeve in 1837, de oudste dochter bouwde samen met haar echtgenoot Frans Schollaert “kasteel Meerlaer” in 1860 – 1863. 
Het landhuis is opgericht in Vlaamse neo-renaissancestijl en bevat ook een neogotische kapel die in 1900 werd toegevoegd. Een gedeelte van de oude conciërgewoning van kasteel Meerlaer is het enige restant van de oude hoeve Van Gemp. Het kasteel van Schollaert heeft pas de laatste 50 jaar de benaming kasteel Meerlaer, sinds 1956 werd het kasteel toegankelijk voor publiek. Het park werd opengesteld en er kon een bezoek gebracht worden aan de kapel en aan de niet-private gedeeltes van het kasteel. Het kasteel werd vooral bekend als Wazinghuist uit de TV-serie “De Heren van Zichem”. Na WO 2 kocht Karel Cruysberghs-Van Lommel het vervallen kasteel en een gedeelte van de lusthof. Zijn zoon Karel Cruysberghs-Verdonck, die het kasteel nu bewoont, heeft het helemaal opgeknapt. 
Op het domein van kasteel Meerlaer kan je een Maria-kapel vinden, ten onrechte het “Kapelleke van Schollaert” genoemd. De kapel is een herinneringsmonument voor Désiré Van den Schrieck, eigenaar van de Hoeve Van Gemp.. Het is een beschermd monumentaal Maria-kapelletje, geheel in arduin en ongeveer 7 m hoog. In een nis staat een beeld van O.L.Vrouw van bijna 1 m hoog. 
Je vervolgt je weg naar knooppunt 46 waarbij je langs het industriegebied van Laakdal fietst. De windmolens van Nike zijn een grote tegenstelling met het erfgoed dat je juist achter je gelaten hebt. Je steekt het kanaal over en vervolgt je weg even door Meerhout. 
Knooppunt 46 – 45
Knooppunt 45 – 45 
Knooppunt 45 - 21
Wanneer je kanaal terug oversteekt, fiets je Laakdal weer binnen. Op de Geelsebaan, draai je rechts de Swinnebroekstraat en vervolgens de Broekstraat in. Daarna kan je even genieten van een onverhard stuk, de pestendijk. Je slaat daarna linksaf naar de Veedijkstraat en de Beemden. 
Vanaf hier fiets je Eindhout binnen, de inwoners van Eindhout hebben net als die van Vorst een bijnaam: de Eindertse Tutters. 
Monumentaal tripje – knooppunt 21
Aan knooppunt 21, kan je naar rechts je weg vervolgen op de Oude Vorstseweg  richting het centrum van Eindhout, Eindhoutdorp. Daar zie je de St.-Lambertuskerk en het oud-gemeentehuis. Daarna fiets je terug naar knooppunt 21. 
St.-Lambertuskerk van Eindhout
De kerk van Eindhout werd gebouwd in de 16de eeuw in Kempisch- gotische stijl. De kerk en de ingebouwde westtoren met naaldspits is opgetrokken in baksteen en witte steen. In 1845-55 werd het oude schip (het gedeelte waar men zit) vervangen door een neogotisch schip.  Het gebouw werd toen grondig hersteld en gewijzigd naar de neogotische stijl. Bijvoorbeeld de vensters van toren en kerk dateren uit die periode. 
Oud-gemeentehuis Eindhout
Het bakstenen gebouw met de vierkante toren werd in 1898 gebouwd door de provinciale bouwmeester Jules Taeymans. Het gebouw leunt sterk aan bij de neo-Vlaamse renaissancestijl. Het gebouw werd tot 1977 gebruikt als gemeentehuis van Eindhout. Tot voor kort waren de diensten jeugd, cultuur en toerisme hier gevestigd. 
Verkorting knooppunt 21 – 20
Het Paviljoen (Oude Vorstseweg-Paviljoenstraat)
In de 13de eeuw werd grond in de vallei van de Kleine Laak met veel loofbossen en natte weilanden aan de abdij van Tongerlo geschonken. De abdij bouwde er een hoeve en ontving pachtgelden. De “Dingenhoeve” kreeg in die tijd de benaming Ossenstal omdat de ossen, die gekweekt werden op hoeve, in het gebied van 100 ha vrij konden grazen. In de 19de eeuw kwam de Ossenstal in handen van de  familie Vander Elst die er een kasteel als liet optrekken. In 1868 werd het landhuis “Het Paviljoen” met vijver aan de Kleine Laak gebouwd. Recht tegenover het Paviljoen kwam een boswachtershuis. Dat huis diende later als tramhalte voor de tram van Eindhout naar Zichem en in 1895 werd het ook een herberg.
Voormalig gemeentehuis – Grote Klomp
Het oud-gemeentehuis van Groot-Vorst is een product van de strijd tussen Groot- en Klein-Vorst die vroeger woedde. De inwoners van Groot-Vorst wilden een nieuw gemeentehuis, aangezien het andere verouderd was. De inwoners van Klein-Vorst die de meerderheid van de bevolking hadden en dus de burgemeester leverden, wilden een nieuwe kerk omdat de oude veel te klein was door de bevolkingsaangroei. De Groot-Vorstenaren stelden voor dat Klein-vorst een nieuwe kerk zou krijgen indien Groot-Vorst een nieuw gemeentehuis op de Markt zou krijgen. Die politiek had succes waardoor het gemeentehuis in 1910 gebouwd werd. Het gemeentehuis werd gebouwd in de’ Vlaamse stijl’, de middeleeuwse stijl van de gilden. Hierdoor zijn er verschillende gotische elementen te vinden: hoge gebouwen, spitsbogen, ijzerzandsteen, een hoge toren,… De trapingang doet ook middeleeuws aan, die vooral moest dienen voor officiële plechtigheden. Vanaf 2014 kunnen koppels hier weer in het huwelijk treden, wat zal zorgen voor mooie taferelen.
Op de Markt kan je ook het monument de Grote Klomp vinden. Op 8 september 2012 werd deze klomp plechtig ingehuldigd. Groot-Vorst was jarenlang het Mekka van de klompennijverheid in de Zuiderkempen. Deze inhuldiging is een eerbetoon aan de vele klompenmakers en hun families. Het monument is een kopie van de reuzenklomp in 1975 gemaakt door Sam Mondelaers. Die reuzenklomp is te bezichtigen in het Klompenmuseum.
Pastorij Vorst
De pastorij van Groot-Vorst is een voorbeeld van de omwalde Averboodse witherenpastories. In 1690 liet pastoor Van den Bosch de huidige pastorie bouwen. Dit kan afgelezen worden aan de gevelankers. Voordien bevond hier zich de oude pastorie die nog grotendeels in leem was opgetrokken. Zoals je ziet is de pastorij omwald en ligt er een gracht rond de volledige pastorij. De gracht dateert van 1639 en werd aangelegd om bescherming te bieden tegen vijandige soldaten. 
Knooppunt 21 – 47
Je vervolgt je weg naar knooppunt 47. Aan de rundershoek heb je de mogelijkheid om even te rusten in de picknickhut van VVV Toerisme Laakdal. In de straat Ham kom je langs de kapel Onze-Lieve-Vrouw van de 7 weeën. 
Kapel Onze-Lieve-Vrouw  van de 7 weeën 
De bakstenen kapel van het gehucht Ham is toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van de 7 weeën. Het gebouw dateert uit het midden van de 17de eeuw en heeft een opvallende voorgevel. Opmerkelijk is het beeld van Onze-Lieve-Vrouw die doorboord is met zeven zwaarden. Dit is een symbool van het menselijk hart en al zijn gevoelens: liefde, vreugde, dankbaarheid, maar ook angsten, verdriet, pijnen en verwondingen.
Knooppunt 47 – 89 
Wanneer je naar knooppunt 89 fietst, passeer je de Sint-Bavostraat met de Sint-Bavokapel. 
St.-Bavokapel in Eindhout
De St.- Bavokapel is zeer oud en werd waarschijnlijk opgericht in de Middeleeuwen, vermoedelijk is dit de eerste bidplaats in Eindhout. De St.-Bavokapel is een bakstenen zaalkerkje met driezijdige gesloten koor en bekroond met een sierlijk klokkentorentje. De kapel staat op een terp of heuveltje en wordt overschaduwd door lindebomen, die destijds als heilig werden beschouwd.
In de 17de eeuw was de kapel een bekend bedevaartsoord om genezing af te smeken tegen de kinkhoest. De gelovigen dronken het water uit d eput op het kerkhof als remedie tegen kinkhoest. Daardoor werd de afbeelding van Heilige Bavo op de put  ‘het hoestmenneken’ genoemd. Nu vinden er nog regelmatig misvieringen plaats en is het de geliefkoosde trouwplaats van romantische koppeltjes. Bavo betekent immers ‘geliefde’.
Even verderop fiets je via Trichelhoek het natuurgebied Trichelbroek binnen, met daarbij de vijver die verkozen werd tot het mooiste plekje van Laakdal. 
Trichelhoek
Trichelhoek is een gehucht van Eindhout en één van de oudste bewoonde plaatsen in Eindhout. Vroeg in de Middeleeuwen ontstond hier een woonkern rond de St.-Bavokapen of kapel van den Trichelhoek. 
Grote vijver van het Trichelbroek/mooiste plekje van Laakdal
Het Laakdals Trichelbroek is een moerasgebied in de Laakvalleien. In dit wondermooie landschap met weilanden en bossen, vinden we verscholen tussen 1 hectare broekbossen een waterplas van maar liefst 4 hectare groot.  Deze enorme vijver is een vroegere turfput en wordt al jaren deskundig beheerd door Natuurpunt. De plek trekt heel wat vogels aan zoals aalscholvers, futen en ijsvogels. Aan de rand bevindt zich zelfs een reigerkolonie waar jaarlijks in de lente zo'n 50 koppels blauwe reigers broeden.
Knooppunt 89 – 13
Je bevindt je nu in Varendonk, een kleine gemeente die sinds 1971 deel uitmaakt van Veerle en later van Laakdal. Varendonk staat vooral bekend om zijn ‘kleinste gemeentehuis’.
Monumentaal tripje
Aan de straat Blaardonk steek je de Grote Steenweg (grote baan) over en draait rechtsaf een schuine straat in. Het kleinste gemeentehuis is gelegen op de hoek tussen de Grote Steenweg en de Varendonksesteenweg. Daarna vervolg je je weg vanaf knooppunt 89 op de Grote Steenweg (grote baan).
Kleinste Gemeentehuis
Het eerste gemeentehuis van Varendonk, nu een gehucht in Veerle waar nooit een kerk of school stond, was een omgebouwde bidkapel. Het gemeentehuis was het kleinste van België. De oppervlakte van het gebouwtje is zo klein dat destijds bij een huwelijksvoltrekking enkel het aanstaande echtpaar en de burgemeester binnen konden. De voormalige kapel werd in 1981 gerestaureerd en kreeg haar bestemming als bedehuis terug. 
Knooppunt 89 – 13 
Knooppunt 13 – 14 
Je fietst langs de bossen Peieren, deze strekken zich uit tot op het grondgebied van de buurgemeente Herselt, waar zij ook het Elsschot genoemd worden. De jonge schrijver Alfons de Ridder, die graag in deze bossen kwam wandelen, koos als pseusoniem de naam Willem Elsschot. 
Je bevindt je nu in de deelgemeente Veerle-Heide. 
Knooppunt 14 – 15 
Monumentaal tripje – knooppunt 14
Aangekomen aan knooppunt 14, vervolg je je route door de Lakstraat. Het knooppuntennetwerk stuurt je links Huyten in, maar je draait rechts de Zandstraat in en op de splitsing met Veerle-heide nog eens rechts naar de kerk St.-Jozef Werkman. Je komt terug op de route door Huyten in te draaien. 
Kerk St.-Jozef Werkman Veerle-Heide
Deze moderne bakstenen zaalkerk werd gebouwd in 1968 als bidplaats voor de gemeenschap Veerle-Heide, het vijfde kerkdorp van Laakdal. Opmerkelijk is dat de toren losstaat van het gebouw. Sinds 2006 wordt het kerkpleintje versierd met een beeltenis van de Walenman, de Waalse seizoenarbeider. Het beeld is een herinnering aan de inwoners die in de 20ste eeuw in Wallonië werkten als seizoenarbeider. 
Knooppunt 15 – 20 
Je bent even door onze buurgemeente Tessenderlo gefietst en je bent op weg naar het startpunt. Je fietst langs het administratief centrum van Laakdal en vervolgens langs de imposante Sint Gertrudiskerk. 
De Sint Gertrudiskerk van Vorst
In Vorst staat de kerk niet in het midden van het dorp, alhoewel heel oude kaarten aantonen dat er vroeger wel huizen rond de kerk stonden. De kerk werd in 1059 gebouwd door het klooster van Nijvel, een nonnenabdij gesticht werd door de Heilige Gertrudis. De kerk werd een druk bezocht bedevaartsoord: Sint Geertrui werd aanroepen tegen het Gertrudiszeer, een huidziekte rond de mond, en tegen ratten en muizen. Er kwamen zoveel pelgrims dat men in 1450 besloot een grotere kerk te bouwen. De huidige kruisbeuken en het koor stammen nog uit die tijd. De 50 m hoge gotische toren werd pas in 1520 gebouwd, met muren die een dikte hebben van 1,50 tot 1,80 m.
Monumentaal tripje - Knooppunt 20 – 21  (zie verkorting)
Aangekomen aan knooppunt 20 kan je de Kerkstraat uitrijden richting de Markt van Groot-Vorst. Hier vind je nog een mooie verzameling onroerend erfgoed: aan de linkerkant in de bocht van de weg pastorij Vorst (Markt 6), op de Markt het voormalige gemeentehuis aan de rechterkant.